افغانستان کې د زیږون پر مهال مور او ماشوم ولې خپل ژوند له لاسه ورکوي؟

راټولونه: مریم محمدي
ولادت یا زیږون یوه طبیعي چاره ده، که ښځې د امینداورۍ پر مهال خپلې روغتیا ته پام وکړي، ښه خواړه وخوري، په کور کې ورسره بد چلند ونشي او د زیږون پر مهال ډاکترې یا قابلې ته ورسول شي، د مور او ماشوم ژوند خوندي کیږي.
خو افغانستان بیا د بې سوادۍ، ناوړه دود دستور، په کم عمر کې واده او د روغتیایي اسانتیاوو د نشتون له امله د نړۍ په کچه له جنوبي سوډان او کانګو جمهوریت وروسته درېیم هیواد دی چې د ماشوم زېږون پر مهال د میندو مړینه پکې زیاته ده.
د راپورونو په اساس د نړۍ په کچه هره ورځ له اته سوه څخه زیاتې ښځې د اومیندوارۍ او د زیږون پر مهال مري، خو په افغانستان کې په هرو دوو ساعتونو کې یوه ښځه د اومیندوارۍ او زیږون د جانبي عوارضو له امله خپل ژوند له لاسه ورکوي.
روان کال د افغانستان لپاره د ملګروملتونو د نفوسو وجهي صندوق (UNFPA) راپورو خپور کړی چې په کې ویلي، لا هم په افغانستان کې ۵۰ فیصده ښځې د مسلکي روغتیايي کارکوونکو پرته زیږون کوي.
یاده اداره زیاتوي، چې په افغانستان کې د کورنۍ د تنظیم په برخه کې له ۲۵ فیصدو څخه د زیاتو واده شویو ښځو د کورنۍ د تنظیم اړتیاوې نه پوره کیږي او تر اتیا فیصده ښځې د اومیندوارۍ د مخنیوي له عصري درملو څخه استفاده نه کوی.
کارپوهان وايي چې د زیږون یا هم امینداورۍ پر مهال د باسوده ښځو په نسبت د بې سواده میرمنو مړینه ډېره ده، ځکه باسوده ښځې کولای شي خپله معلومات تر لاسه کړي او د مخنیوي لپاره لاس په کار شي.
د عامې روغتیا وزارت وایي اوس مهال په ټول هیواد کې شاوخوا ۳ زره قابلې شتون لري، چې د ټول هیواد لپاره ۶ زره قابلو ته اړتیا ده.
یوه قابله د زیږون پرمهال څه مرسته کولای شي؟
– د ولادت په وخت کې له ډېرې خونریزۍ یا وینې له ضایع کیدو مخنیوی کولای شي.
– کله چې د ولادت پرمهال یا هم وروسته د مور فشار لوړ یا ټیټ وي قابله کولای شي، مناسب درمل ورته وکاروي تر څو یې فشار نارمل شي.
– کله چې د ماشوم خوله او پزه له پیدا کیدو وروسته بنده وي او تنفس ونه کړي، قابله کولای شي چې د مصنوي تنفس په ورکولو سره د ماشوم ژوند وژغوري.
ولې مور او ماشوم د زیږون پر مهال مري؟
– په افغانستان کې څلویښت فیصده ښځې د امیدوارې یا حمل پر مهال صحي خدمتونو ته لاسرسی نلري.
– نامناسبه تغذیه، په زیږونونو کې د واټن نه مراعاتول او د روغتیایي مرکزونو لیرې والی هم یوه بله ستونزه ده، مور او ماشوم خپل ژوند له لاسه ورکوي.
– کورنۍ په دې اړه سمه معلومات نه لري، چې امیدوارو میندو څخه سمه پالنه وکړي د نورو سهلیتونو سربیره یې د امیدوارۍ او ولادت پر مهال یې روغتیایي مرکز ته بوځي.
– کیلوالو سمیو کې ډېرې ښځې په ناپاک ځای کې ولادت کوي.
– د زیږون په وخت کې میرمنه په دوه پښو کینوال کیږي.
– نوم (ناف) په ناپاکو اوغیرې صحي وسایلو باندې پرې کیږي.
د حمل په وخت کې د خطر نښې کومې دی؟
– له پنځمې میاشتې وروسته امیندوارې میرمنې ته پړسوپ پیدا کیدل.
– لوړ یا ټیټ فشار.
– شدیده سر دردي.
– په ۱۲ ساعتنو کې د ماشوم نه خوځیدل.
– خونریزي یا وینه راتلل.
– د ماشوم د اوبو تلل، چې رنګ یې شین بښنه یا هم زیړ بښنه وي.
حال لارې څه ده؟
– که یوه میرمنه له صحي مرکز نه ډېره لرې وي او نشي کولای ډاکتر ته مراجعه وکړي، په دې وخت کې باید د کورنۍ غړي د زیږون لپاره چمتولی ونیسي، داسې یوه میرمنه یا (دایه) دې ورته وغواړي چې د ولادت له ټولو قوانینو خبره وي.
– تر ټولو لومړی باید یو پاک ځای ورته انتخاب کړي، همدارنګه یوه پاکه رویجايي ( تکه) تیاره کړي.
– له کالیو نیولې هر هغه څه چې په دې وخت کې ماشوم ته په کاریږي ټول باید پاک وي.
– د ماشوم د نوم پرې کولو لپاره چې له کومې قایچي او تار استفاده کیږي هغه باید په ګرمو اوبو کې جوش شي، تر څو مکروبونه یې له مینځه لاړ شي.
– مور باید په ملاستې ولادت وکړي، نه په ناستې، د ملا لاندې باید دوه بالښتونه کیښودل شي تر څو په نارمل ډول زیږون تر سره شي.
– کله چې ماشوم پیدا شو په نس کې پلاسنتا یا هم په عامه اصلاح ورته د ماشوم جوړه وايي د یوې کلکې غوټې په توګه احساس کېږي، هغه ورته په لاس مساچ ورکړئ تر څو د ۳۰ دقیقو په جریان کې وغورځیږي.
– مهم خبره دا ده چې ماشوم له پیدا کیدو وروسته باید مور ورته شیدې وکړي، تر څو پلاسنتا زر وغورځیږي، او د وینې د تلو مخنیوی وشي.
– له زیږون وروسته د تبې د مخنیوي لپاره مور باید هر نیم ساعت وروسته ماشوم ته شیدې ورکړي، دا کار یې تبه کموي.
– که خونریزي د نس له مساچ سره کمه نشوه په دې وخت کې په یو تش کې یخې اوبه واچوئ او د مور په نس یې کیږدۍ تر څو رکونه خپل ځان راټول کړي او د وینې ضایع کیدو مخنیوي وشي، خو که چیرې بیا هم وینه کمه نه شوه، مور زر تر زره یو صحي مرکز ته ورسوئ.




نوین‌الحق بلاسټ سیالیو کې مخکښ ویکټ اخیستونکی دی

by محمد صابر حمیدي ، کندهار in سپورټ

د افغانستان د کرکټ ملې لوبډلې ځوان چټک توپ‌اچونکي نوین‌الحق د انګلستان په ویټالټي بلاسټ سیالیو کې د ۱۱ ویکټو په اخیستلو سره د یاد لیګ د مخکښو توپ‌اچونکو په قطار کې شتون لري. نوین‌الحق ... نور ولولئ