افغانستان

د قابله ګۍ نړیواله ورځ؛ ولې ۴۰ سلنه افغانې ښځې ورته لاسرسی نه لري؟

لیکنه: صادق طارق
اعلان

لیکنه: صادق طارق

د قابله ګۍ نړیواله ورځ په افغانستان کې په داسې مهال نمانځل شوی، چې څه باندې ۴۰ سلنه افغانې ښځې لا هم د زېږون پر وخت قابله ګانو یا روغتیایي مرستندویانو ته لاسرسی نه لري.

دغه محرومیت تراوسه د دې سبب دی، چې یوه د پام وړ برخه افغانې ښځې، ماشومان یې او یا دواړه د زېږون او زیږیدو پر وخت د مرګ ښکار شي.

ارقام څه وایي؟

د عامې روغتیا وزارت لخوا د قابله ګۍ نړیوالې ورځې په مناسبت خپاره شوي ارقام هیله بښونکي او دردونکي دواړه دي.

د افغان ولسمشر مېرمنه بي بي ګل غني، چې د قابله ګۍ نړیوالې ورځې په نمانځغونډه کې یې خبرې کولې، د روغتیا وزارت اعلان شویو ارقامو ته په دې خوشاله وه، چې د مور او ماشوم مړینه د قابله ګانو له زیاتیدو سره په لوړه کچه کمه شوې.

د روغتیا وزارت مالي او اداري مرستیالې ډاکټرې ماموسی زېور وایي: سږ کال یې دا ورځ د ( قابله ګانې: د ښځینه حقونو مدافعانې) تر سرلیک لاندې نمانځلې ده.

هغه د وزارت اړوندو ارقامو ته په اشارې سره وویل: په ۲۰۰۲ کې د زېږون له هرو لس زرو پېښو څخه ۱۶ سوه یې د مور او ماشوم په مړینې تمامیدل.

د مرستیالې وزیرې په خبره اوس دغه کچه ۷۵ سلنه کمه شوې او د زېږون له هرو ۱۰ زرو پېښو څخه یې ۳۹۶ منفي یانې د مور او ماشوم یا یوه په مړینه تمامیږي.

قابله ګانو ته لاسرسی او نه لاسرسی

د عامې روغتیا وزارت چارواکي وایي اوس ۵۸،۸ سلنه افغانې ښځې د زېږون پر وخت قابله ګانو ته لاسرسی لري.

د دوی په وینا د افغانستان په شاوخوا ۴ سوه ولسوالیو کې تر ۳۱۰۰ روغتیایي مرکزونه د قابله ګۍ د برخې کارکوونکې لري.

دا ارقام څرګندوي، چې څه باندې ۴۰ سلنه افغانې ښخې لا هم له پراخو نړیوالو مرستو او د دوی په نوم د کار کولو له ډېرو غوړو ژمنو سره ان د زېږون پر وخت د روغتیايي مرستندویانو له لرلو محرومې دي.

یاد شوي ارقام که له یوې خوا هیله بښونکي دي، له بلې خوا دردونکي هم دي.

دا ارقام څرګندوي، چې د تېرو څه باندې ۱۵ کلونو په اوږدو کې د افغان ښځو ژوند کافي مثبت تغیر کړی، خو دا تغیر هغومره نه دی، چې څومره لازم او ممکن و.

ولې افغانې ښځې کافي قابله ګانې نه لري؟

د حکومت ترڅنګ د پړې ګوته ټولنې یانې خلکو ته هم نیول کیږي.

په افغانستان کې تر ډېره هغه سیمې د ښځینه قابله ګانو له لرلو محرومې او ښځې یې له سختو سره لاس و ګرېوان دي، چې ښځو ته پکې د زده کړو یا حد اقل د قابله ګۍ تر حده د درس ویلو اجازه نه ورکول کیږي.

په ځینو سیمو کې که دغسې دي او خلک غواړي پر نجونو یې تعلیم وکړي، وسله وال مخالفین د زده کړو خنډ دي.

دوی لا هم په ډېرو برخو کې چې تر واک لاندې یې دي، یا یو مخ د نجونو د تعلیم مخالف دي او یا تر شپږم یا نهم ټولګي د ښوونځي ته تګ اجازه ورکوي.

دا ټول لاملونه د افغانو ښځو د دغه مرګوني ژوند او ضایع کیدو په جنایت کې خپله ـ خپله ونډه لري.

نړیوال ارقام څه وایي؟

په نړیواله کچه هرکال ۳۵۰۰۰۰ ښځې د زېږون پر وخت مري.

د ماشومانو په برخه کې د زېږیدو پر وخت د مړینې ارقام د کال شاوخوا درې میلیونه تنه ښودل شوی.

د نړیوالو ارقامو له مخې هرکال په نړۍ کې د زېږون له هرو لس زرو پېښو څخه ۷۰ پېښې منفي او د زېږونکو یا زېږیدونکو په مرګ تمامیږي.

د لیکوال/ لیکوالې په اړه

صادق طارق