زده کړې مخکښان

محمد بن موسی الخوارزمي؛ د الجبر پلار

محمد بن موسی الخوارزمي هغه مسلمان ریاضي پوه دی، چې د الګوریتم (عددي محاسبې) مفکوره یې رامنځته کړه.

موږ د الجبر او ریاضي هغه سرچینې کشف کړې، چې د راتلونکي وخت د ټرانسپورټ او هوايي چلند له علم څخه ملاتړ کوي.

که چیرې د ریاضي او الجبر علوم کشف شوي نه وای او پراختیا یې نه وای موندلې، نو نن ورځ به د عصري علومو سترې لاسته راوړنې ناشونې وې.

د الجبرا (Algebra) اصطلاح د عربي کلیمې له الجبر (Aljabr) څخه اخیستل شوې، چې اصلي ریښې یې په نهمه پیړۍ کې د الخوارزمي په لاس لیکل شوي کتاب کې شته او په اړه یې پوره جزیات ورکړل شوي دي.

(کتاب المختصر في حساب الجبر والمقابله) د نوموړي لومړنی شهکار دی، چې د ځمکې د ویش او د میراث او تنخواه د قوانینو په اړه پکې علمي او عملي ځوابونه ویل شوي دي.

مشهور فزیک پوه جیم الخلیلي د محمد بن موسی الخوارزمي په لیکنو کې دا هم موندلي، چې نوموړي د نړۍ د هوايي چلند او چټک تلونکو موټرو ترشا انجنیرۍ ته هم په خپلو لیکنو کې اشاره کړې.

په اصل کې دغه د ریاضي ستر عالم خپل اکاډمیک ژوند د بغداد په ښار کې تیر کړی، چیرې چې هغه وخت د عباسیانو خلیفه د نوموړي ځای واکمن وو او په دغه ښار کې یې د (بیت الحکمه) په نوم د زده کړو یو نوی مرکز تأسیس کړ، چې د دغه مرکز د روڼ اندو عالمانو ترمنځ یو یې خوارزمي وو چې د زیات شهرت څخه برخمن وو.

جیم الخلیلي د بغداد ښار د (بیت الحکمه) د زده کړو د دغه مرکز په اړه وايي، چې په دغه مرکز کې به ساینسي علوم لکه، ریاضیات، کیمیا، ستوري پیژندنه، طب او جغرافیه تدریس کیدل او ډیری وخت به موضوع د هغو متنونو او لیکنو په علمي اصلاح او ښه کیدو راڅرخیده، چې په بغداد کې به لیکل شوي وو او یوناني، فارسي او نورو ژبو ته به ژباړل شوي وو.

له فیسبوک تبصرې

تبصرې

د لیکوال/ لیکوالې په اړه

احمد فرهاد توتاخیل